Posljednjim izmjenama Zakona o radu, u članu 6, predviđeno je da posebni zakon ne može da sadrži odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni ovim zakonom i ta norma ima karakter osnovnog zaštitnog načela radnog prava, kazala je za „Dan“ prof. dr Vesna Simović Zvicer, profesorka radnog i socijalnog prava na Univerzitetu Crne Gore (UCG).
Komentarišući u praksi česte različite prakse i nedoumice, te suprotna tumačenja istih pravnih situacija, Simović Zvicer je za „Dan“ kazala da bi državne službenike i namještenike trebalo penzionisati sa 67 godina života i najmanje 15 godina radnog staža, te da bi primjena po njih manje povoljnih odredaba Zakona o državnim službenicima i namještenicima predstavljala direktnu diskriminaciju.
Neujednačena praksa javlja se jer Zakon o radu predviđa da radni odnos po sili zakona prestaje sa navršenih 67 godina života i 15 godina staža osiguranja, a Zakon o državnim službenicima i namještenicima starosnu granicu određuje 66 godina života i 15 godina staža osiguranja.
– U vezi s navedenom situacijom u praksi su prisutne dileme: Da li uslovi za prestanak radnog odnosa predstavljaju „uslove rada“ u smislu člana 6 ZOR-a? Da li treba poći od „klasičnog administrativnog“ pristupa (Lex specialis derogat legi generali) ili „pro-labour“ pristupa (In favorem laboratoris)? Mišljenja sam da je u pogledu prestanka radnog odnosa državnih službenika i namještenika koji se odnosi na starosnu dob potrebno primjeniti odredbe Zakona o radu – naglasila je Simović Zvicer za „Dan“.
Prema njenoj ocjeni, u konkretnom slučaju ne treba primijeniti princip „Lex specialis derogat legi generali“ zbog toga što, kako naglašava, treba uzeti u obzir odredbu člana 6 Zakona o radu, koja nije obična dispozitivna norma, već ima karakter osnovnog zaštitnog načela radnog prava.
– Odredba člana 6, stav 1 ZOR-a podrazumijeva da posebni zakon ne može predvidjeti manji obim prava, niti nepovoljnije uslove rada od Zakona o radu. Mišljenja sam da se u konkretnom slučaju „uslovi rada“ ne mogu ograničiti samo na individualna i kolektivna prava iz radnog odnosa, već da oni podrazumijevaju sigurnost zapošljenja, trajanje radnog odnosa, kao i uslove prestanka radnog odnosa. Ovo iz razloga što, ako bi radni odnos državnom službeniku/namješteniku prestao sa 66 godina života, on bi izgubio mogućnost da radi godinu duže. Samim tim ne bi imao pravo na zaradu godinu duže, kao godinu staža osiguranja, kao i potencijalno veći iznos penzije. Navedeno ukazuje da bi državni službenik/namještenik bio doveden u nepovoljniji položaj u pogledu ostvarivanja prava iz rada i po osnovu rada, što predstavlja primjer direktne diskriminacije – naglasila je profesorka radnog prava.
Napominje da Zakon o radu u novom članu 6a predviđa da se zbog javnog interesa posebnim zakonom mogu urediti drugačija prava i uslovi rada samo za zaposlene u zdravstvenim ustanovama, policiji, bezbjednosti, informacionoj bezbjednosti, Vojsci Crne Gore, organima za izvršenje krivičnih sankcija i organima službe zaštite i spasavanja.
– Novi član 6a ukazuje da je zakonodavac bio svjestan ograničenja iz člana 6, pa je zbog zaštite javnog interesa izdvojio neke kategorije zapošljenih (kojima se mogu, ali ne moraju drugačije urediti uslovi rada). Postojanje člana 6a dodatno „slabi“ argument da u konkretnom slučaju treba primijeniti princip „Lex speciali derogat lege generali“, jer zakonodavac nije predvidio tzv. „opštu autonomiju“ posebnih zakona, već je taksativno naveo izuzetke – objasnila je ona.
Simović Zvicer ističe da prilikom odlučivanja o prestanku radnog odnosa po sili zakona državnih službenika/namještenika ne treba zanemariti ni odredbe Zakona o zaštiti jednakosti i zabrani dikriminacije, koji predviđa da neposredna diskriminacija postoji kad se prema licu ili grupi lica, u istoj ili uporedivoj situaciji u odnosu na drugo lice ili grupu lica, nepovoljnije postupa, aktom, radnjom ili nečinjenjem, po nekom od osnova diskriminacije (među kojima je i starosna dob).
– Dakle, u konkretnom slučaju bi se radilo o diskriminaciji po osnovu starosne dobi, jer se državni službenici/namještenici nalaze u uporedivoj situaciji, a nemaju isti tretman prilikom prestanka radnog odnosa po osnovu godina života. Mišljenja sam da ne postoji legitiman interes za drugačije uređenje starosne granice za prestanak radnog odnosa u državnim organima, te da se radi o direktnoj diskriminaciji po osnovu starosne dobi. Podsjećam da Ustav Crne Gore u članu 8, stav 1 zabranjuje diskriminaciju po bilo kom osnovu, a Zakon o radu u članu 7 predviđa starosnu dob kao osnov diskriminacije – ukazala je ona.
Simović Zvicer poručuje da je očekivala da će se izmjenama Zakona o državnim službenicima i namještenicima, koje su u proceduri, ovaj problem riješiti, na način što će se rješenja koja se odnose na prestanak radnog odnosa po sili zakona državnih službenika/namještenika usaglasisti sa rješenjima koja su sadržana u Zakonu o radu.
– Međutim, predlagaču ova odredba nije bila u fokusu pažnje – iako je morala biti! A zašto je to tako?! Da li je ova nezainteresovanost za postojeću pravnu nesigurnost zapošljenih u Crnoj Gori rezultat neznanja ili namjere da se što prije „oslobode“ neka radna mjesta u susret izbornoj godini? Ovo pitanje postavljam posebno imajući u vidu da se najnovijim prijedlogom izmjena Zakona o državnim službenicima i namještenicima omogućavaju još fleksibilniji uslovi za zasnivanje radnog odnosa, na način što se državni ispit ne predviđa kao uslov prilikom zasnivanja radnog odnosa u državnom organu – naglasila je profesorka.
Tri propisa tretiraju penzionisanje
Pitanje penzionisanja u Crnoj Gori prožima se kroz tri zakonska rješenja – zakone o radu, o državnim službenicima i namještenicima i o penzijskom i invalidskom osiguranju. Simović Zvicer objašnjava da zakoni o radu i o državni službenicima definišu uslove za prestanak radnog odnosa po sili zakona, dok su uslovi za ostvarivanje prava na starosnu penziju definisani Zakonom o PIO.
– Ključna razlika između rješenja koja su predviđena u Zakonu o radu i u Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju je u tome što osiguranik koji ispuni neki od uslova za penziju može – ali ne mora da ostvari to pravo, tj. može biti u radnom odnosu (ako to želi) sve do 67 godine, bez obzira što je ispunio jedan od uslova za penziju. Sa druge strane, kada zaposleni navrši 67 godina života i ima 15 godina staža osiguranja, radni odnos će mu prestati protiv njegove volje, tj. po sili zakona. Izuzetak je predviđen samo za zaposlenog koji je osnivač ili vlasnik većinskog udjela u tom privrednom društvu – ukazala je ona.
Foto: Dan / Arhiva
