Vlada Crne Gore, pred ulazak države u Evropsku uniju (EU), ignoriše decenijske probleme u zatvorima i bolnicama, ocijenili su iz Akcije za ljudska prava (HRA) povodom objavljivanja Preliminarnih nalaza Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja (CPT).
Iz HRA su kazali da pozdravljaju to što je Vlada odobrila objavu Preliminarnih nalaza, ali je, kako su naveli, u odgovoru na ta zapažanja reagovala samo na sedam hitnih preporuka, bez osvrtanja na saniranje dugotrajnih sistemskih problema na koje CPT upozorava još od 2008. godine.
Kako su kazali iz te nevladine organizacije (NVO), odgovore CPT-u dostavili su Uprava za izvršenje krivičnih sankcija (UIKS), u odnosu na njegovih pet hitnih preporuka za istražne zatvore, i Ministarstvo socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, u odnosu na po jednu hitnu preporuku za zavode „Ljubović“ i „Komanski most“.
“Međutim, Ministarstvo pravde, nadležno za nadzor nad radom UIKS-a, i Ministarstvo zdravlja, nadležno za Specijalnu bolnicu za psihijatriju Dobrota nijesu se oglasili, iako je CPT iznio ozbiljne kritike u vezi stanja u obje ustanove”, rekli su iz HRA.
Oni su apelovali da se povede javna rasprava o primjeni svih preporuka CPT-a.
Iz HRA su podsjetili da je to završno mjerilo za zatvaranje poglavlja 23 u pregovorima sa EU i predložili Vladi da dozvoli CPT-u da automatski objavi cjelokupni izvještaj o posjeti čim bude sačinjen u julu.
U saopštenju HRA se navodi da je CPT još 2008. godine ukazao na „alarmantan nivo prenatrpanosti“ u Istražnom zatvoru u Podgorici, a isto je ponovljeno i u svim naknadnim izvještajima.
“Pritvor je, zaključuje CPT postao „norma“, u UIKS-u ima više pritvorenika nego zatvorenika”, dodaje se u saopštenju.
Iz HRA su naveli da su u Istražnim zatvorima u Podgorici i Bijelom Polju veoma loši materijalni uslovi, da ne postoji režim aktivnosti, rada, obrazovanja i sporta, koji bi priličio osobama čija krivica nije utvrđena.
Posebno je, kako se dodaje, naglašen problem da pritvorenici često sami moraju nabavljati osnovne elemente za dostojanstven život, kao što su sredstva za higijenu, pa takva situacija posebno pogađa strane državljane, kao i siromašne pritvorenike koji to sami ne mogu da finansiraju.
Navodi se da je CPT zahtijevao da se, u odnosu na istražne zatvore, hitno preduzme pet mjera – da se trajno uklone četvorospratni kreveti i adekvatno zaštite osobe koje spavaju na gornjem nivou kreveta na tri sprata.
„Da se trudnice koje ne konzumiraju cigarete odvoje u posebne, nepušačke sobe, da se redovno obezbjeđuju higijenski paketi svim pritvorenicima, i poboljšaju uslovi za maloljetnike, uključujući to da neposredno i redovno kontaktiraju sa svojim porodicama“, dodaje se u saopštenju.
Kako su kazali iz HRA, UIKS se u svom odgovoru bavio isključivo mjerama koje je CPT označio kao urgentne, bez osvrta na mjere koje se preduzimaju ili planiraju radi rješavanja dugotrajnih i sistemskih problema.
“Međutim, ni hitno zahtijevane mjere nijesu u potpunosti sprovedene, jer se u odgovoru navodi da je postavljeno 28 zaštitnih ograda na trećem nivou kreveta, od ukupno 68 potrebnih”, rekli su iz te NVO.
To, kako su naveli, znači da znatan broj pritvorenika i dalje borave na trećem nivou kreveta bez adekvatne zaštite od pada, uprkos hitnom zahtjevu da se to bez odlaganja obezbijedi.
U vezi preporuke da se unaprijede loši i potencijalno opasni uslovi za maloljetnike u Istražnom zatvoru u Podgorici, vlasti, kako su rekli iz HRA, navode da su zamijenjeni madraci, dok se tek preduzimaju mjere za ugradnju zvučnog signala u sobama, da bi maloljetnici mogli da dozovu stražare, i da se rekonstrukcija prostorija tek planira za ovu godinu.
“To sugeriše da suštinsko unapređenje uslova za ovu posebno ranjivu kategoriju pritvorenika još nije sprovedeno, iako su vlasti već mjesecima obaviještene da su uslovi u kojima borave neprihvatljivi”, kaže se u saopštenju HRA.
Tu situaciju, kako su naglasili, dodatno komplikuje apel Biroa za operativnu koordinaciju organa obavještajno-bezbjednosnog sektora (BOK), koji je početkom marta ponovo predložio produženje maksimalnog trajanja pritvora do donošenja prvostepene presude za teška krivična djela sa tri na pet godina.
„U svjetlu nalaza CPT-a o nečovječnim i ponižavajućim uslovima u istražnom zatvoru, inicijativu da ljudi nastave da žive zatvoreni u takvim uslovima pet godina smatramo užasavajućom, pored toga što je smatramo neprihvatljivim snižavanjem garancija ljudskog prava na slobodu“, kaže se u saopštenju.
Podsjeća se da su HRA i Juventas još 2015. godine apelovali na tadašnju Vladu da planira izgradnju potpuno nove zgrade istražnog zatvora, jer u postojećoj nije moguće obezbijediti adekvatnu šetnju niti višesatni smisleni boravak van ćelija, kakav se zahtijeva za osobe koje nijesu pravosnažno osuđene.
„To do danas nije učinjeno, iako se izmenjalo po pet predsjednika vlada i ministara pravde. Očekujemo da će šesti ministar i premijer nešto konačno uraditi po tom pitanju“, poručili su iz HRA.
Oni su naveli da dodatno zabrinjava činjenica da Ministarstvo zdravlja nije dostavilo nikakav odgovor na ozbiljna zapažanja CPT-a u vezi sa Specijalnom bolnicom za psihijatriju Dobrota.
Iz HRA su podsjetili da je delegacija Komiteta ukazala na prenatrpanost, loše i surove uslove života na pojedinim odjeljenjima, nedostatak osoblja, prekomjernu upotrebu restriktivnih mjera i druge sistemske probleme koji zahtijevaju hitnu reakciju nadležnih vlasti.
Kako su naveli iz te NVO, ozbiljni nedostaci utvrđeni su i u ustanovama iz nadležnosti Ministarstva socijalnog staranja, brige o porodici i demografije.
U Centru „Ljubović“ delegacija je, kako se navodi u saopštenju, zabilježila neujednačene uslove boravka i posebno zabrinjavajuću primjenu mjere „tajm-aut“ (izolacije) u neadekvatnoj prostoriji, uz prekoračenje dozvoljenog trajanja, slab nadzor i slučajeve samopovređivanja.
Kako su kazali iz HRA, zbog toga je zatraženo hitno i trajno zatvaranje te prostorije, dok je država navela da je odmah stavljena van upotrebe.
U saopštenju se navodi da je u Zavodu „Komanski most“ delegacija vidjela napredak u uslovima boravka, terapijskim aktivnostima i odnosu osoblja prema korisnicima.
„Ali je ukazala na ozbiljan manjak stručnog kadra i nedovoljno adekvatno zbrinjavanje korisnika sa najsloženijim potrebama, uključujući osobu sa autizmom“, dodaje se u saopštenju.
Iz HRA su naveli da je država odgovorila da u Crnoj Gori ne postoji specijalizovana ustanova za liječenje osoba sa autizmom, da su u Zavodu u međuvremenu prilagođeni prostor i rad tom korisniku i da roditelji smatraju da je njegov ostanak trenutno najbolje rješenje, dok delegacija dodatno upozorava da deinstitucionalizacija i razvoj grupnih kuća još nijesu započeli.
„U Domu Mladost u Bijeloj pozitivno su ocijenjeni odnos osoblja, uslovi smještaja i briga o djeci, a kritikovani nedostatak kadra, nedovoljna obuka osoblja i upotreba sobe za „tajm-aut“ bez protokola i video-nadzora“, kaže se u saopštenju.
Kako su kazali iz HRA, država je navela da radi na ublažavanju kadrovskih problema, jačanju stručnih kapaciteta zaposlenih, kao i na adaptaciji senzorne sobe, uvođenju video-nadzora i izradi protokola za njeno korišćenje.
Iz te NVO su naglasili da ispunjavanje preporuka CPT-a predstavlja jedno od završnih mjerila za zatvaranje Poglavlja 23 u pregovorima sa EU.
„Pa će se upravo na ovom pitanju cijeniti ozbiljnost države u obezbjeđivanju poštovanja osnovnih ljudskih prava lica lišenih slobode“, dodaje se u saopštenju HRA.
Oni su poručili da će insistirati na otvaranju ozbiljne i transparentne rasprave o tim pitanjima, uz učešće predstavnika CPT-a, nadležnih institucija i relevantnih stručnjaka, kako bi se konačno pristupilo rješavanju dugogodišnjih problema u sistemu izvršenja pritvora i zaštite prava svih osoba u ustanovama zatvorenog tipa.
Foto: HRA
