Balkanski narko-karteli postali su dominantna sila u međunarodnom švercu narkotika, kontrolišući finansiranje, transport i distribuciju skoro polovine ukupnog kokaina koji morskim putem iz Južne Amerike stiže na evropsko tlo.
Prema podacima francuskih istražnih organa, kriminalne grupe sa prostora bivše Jugoslavije i Albanije uspjele su da infiltriraju logističke lance i luke na Jadranu, čime su osigurale ključnu ulogu u snabdijevanju zapadnog tržišta kokainom.
– Skoro cijela francuska teritorija suočava se sa posljedicama ove trgovine. Uspostavljene su direktne rute iz proizvodnih zona, ali i preko takozvanih zona odskoka: zapadne Afrike, Iberijskog poluostrva, balkanske Evrope, kao i kroz tranzit preko Antila i Gvajane, koji su posebno pogođeni ovim globalizovanim kriminalnim tokovima – navodi se u odgovoru francuske policije na jedno od pitanja „Dana“, koji potpisuje Viržini Rišar (Virginie RICHARD), policijski major i portparol Službe za informisanje i komunikacije francuske nacionalne policije (SICoP).
Podaci koje objavljujemo plod su rada OFAST-a (fr. Office anti-stupéfiants), centralne francuske kancelarije za borbu protiv narkotika. OFAST je specijalizovana, krovna jedinica koja koordinira sve međunarodne i nacionalne operacije protiv šverca droge, a njihove procjene se smatraju najrelevantnijim uvidom u djelovanje narko-kartela na teritoriji Evropske unije.
Da li francuske službe za borbu protiv narkotika primjećuju porast uticaja kriminalnih grupa sa Balkana u međunarodnim mrežama trgovine kokainom ka Evropi?
Područje Balkana je zona odskoka za južnoamerički kokain. Balkanske luke (Ploče i Rijeka u Hrvatskoj, Bar u Crnoj Gori, Drač u Albaniji ili Igumenica u Grčkoj) smještene na Jadranskom moru predstavljaju rute zaobilaženja za kriminalne organizacije, kako bi izbjegle najveće evropske luke (poput Roterdama ili Antverpena). Lučke platforme poput one u Rijeci trenutno imaju koristi od značajnih poboljšanja svojih kapaciteta za skladištenje i uvoz robe. Hrvatska je krajnja tačka panevropskih transportnih koridora, što olakšava multimodalni tranzit kopnenim putem, gdje se koriste logističke mreže već provjerene za druge narkotike. S druge strane, bliske veze koje održavaju sektor bezbjednosti, lokalni preduzetnici i politički milje omogućavaju kriminalnim organizacijama da imaju uticaj na aktivnost luke, kao u Draču.
Balkanske kriminalne organizacije (grupe sa albanskog govornog područja, karteli sa slovenskog govornog područja Balkana i grupe sa turskog govornog područja) imaju snažan uticaj na trgovinu narkoticima u pravcu zapadne Evrope, uključujući Francusku.
Francuska teritorija je ciljana od strane kriminalnih organizacija zbog njenog unutrašnjeg tržišta, a od sada i da služi kao mjesto odskoka ka drugim zemljama. Određene zone ili kritične infrastrukture posebno su ciljane ovim globalizovanim kriminalnim tokom. Trgovci prilagođavaju svoje operativne modove i diversifikuju pomorske, kopnene i vazdušne vektore: u 2024. godini droga prodire na francusku teritoriju preko svih granica i svim mogućim sredstvima (avionima, brodovima, polupodmornicama, vozilima, osobama, teretom, paketima…).
Gotovo cijela francuska teritorija trpi zbog trgovine narkoticima. Prema zonama proizvodnje, uspostavljene su direktne rute, ali takođe i zone odskoka: zapadna Afrika, Iberijsko poluostrvo, balkanska Evropa, kao i tranzit kroz zonu Antila i Gvajane, koja je posebno pogođena. Komercijalni tokovi, sa novim avio ili pomorskim linijama, nude brojne mogućnosti. Pariska aerodromska platforma trpi pritisak bez presedana.
Da li su u istragama francuskih vlasti identifikovane kriminalne mreže ili pojedinci povezani sa Balkanom koji igraju važnu ulogu u distribuciji kokaina u Evropi?
– Tri glavna tipa kriminalnih organizacija operišu u trgovini narkoticima na Balkanu. Grupe sa albanskog govornog područja, balkanski karteli sa slovenskog govornog područja i grupe sa turskog govornog područja. Dekodiranje poruka koje koriste narko-trgovci otkrilo je snažan uticaj balkanskih kriminalnih organizacija na trgovinu drogom u pravcu zapadne Evrope, uključujući Francusku. Grupe sa albanskog govornog područja uključene su u trgovinu više narkotičkih proizvoda: kanabis (izvoz trave iz Albanije, važnog evropskog proizvođača, indoor proizvodnja u Francuskoj), nabavku, transport i preprodaju heroina, kao i veleprodaju kokaina iz Južne Amerike. Na francuskoj teritoriji posebno su aktivni u regionima Overnja–Rona–Alpi i Bretanja, naročito u trgovini heroinom, ali i u lukama za preuzimanje pošiljki kokaina.
Balkanski karteli su kriminalne grupe sa slovenskog govornog područja iz zemalja bivše Jugoslavije (Slovenija, Hrvatska, Srbija, Crna Gora, Kosovo, Bosna i Hercegovina, Sjeverna Makedonija) uključene u trgovinu heroinom i kokainom. Oni obezbjeđuju cjelokupan logistički lanac – od preuzimanja u lukama (naročito Antverpen i Roterdam), do transporta (infiltracija u sektor drumskog saobraćaja, korišćenje vozila sa specijalnim pregradama) i čak prodaje na malo oslanjajući se na svoje uspostavljene mreže. Prema Europolu, oni bi bili povezani sa transportom, finansiranjem i distribuiranjem skoro polovine uvoza kokaina koji se pomorskim putem obavlja u Evropi. U Francuskoj su balkanske mreže posebno aktivne u trgovini kanabisom i kokainom. Kriminalne organizacije sa turskog govornog područja aktivne su u trgovini heroinom, oslanjajući se na dijaspore implantirane širom Evrope. Osamdesetih godina ove su mreže održavale hegemonističku poziciju u trgovini heroinom u Francuskoj. Od početka ovog vijeka, albanske kriminalne grupe, sa kojima sarađuju, osvojile su dijelove ovog tržišta. Albansko-turski savezi su primjetni na francuskoj teritoriji, kao i sa trgovcima porijeklom iz osjetljivih gradskih četvrti.
Avganistanski heroin već dugo koristi transkontinentalni koridor preko Turske i Balkana: ove rute polaze iz Irana i Turske da bi stigle do Holandije i Belgije. Balkanske rute prate tri pravca: sjeverni (Bugarska, Rumunija), srednji (Grčka, Bugarska, zatim Srbija, BiH, Hrvatska) i jadranski (Grčka, Albanija, Crna Gora, Hrvatska, Slovenija). Direktna pomorska varijanta postoji preko Mediterana između luka Mersin (Turska) i Trst (Italija), kao i takozvana ruta Kavkaza.
Kompanije iz regiona rade za turske kriminalce
Kada je u pitanju ruta Kavkaza, heroin prolazi preko Crnog mora kako bi stigao do Bugarske, Rumunije ili Ukrajine. Luka Batumi (Gruzija) povezana je sa lukama Varna i Burgas (Bugarska), Konstanca (Rumunija) i Odesa (Ukrajina). U avgustu 2024. godine, 436 kilograma heroina zaplijenjeno je u Burgasu stigavši iz Batumija. Droga je bio sakrivena u mašinama i pratila je rutu od Kirgistana do Grčke.
– Koristeći kopneni sektor, kriminalne mreže sa turskog govornog područja, u savezu sa albanskim organizacijama, koriste balkanske kompanije za drumski transport koje imaju releje širom Evrope. Razvile su se i autonomne albanske mreže koje više ne djeluju samo kao prevoznici ili preprodavci, već vrše razmjenu kanabisa ili kokaina za heroin. U 2024. godini turske vlasti su zaplijenile 2,5 tona heroina. Fluktuacije avganistanske proizvodnje doprinijele su razvoju transporta metamfetamina na balkanskim rutama od 2023. godine. Trgovina u pravcu Turske je opipljiva i trebalo bi da se nastavi na duži rok, koristeći iste ose kao i za heroin za prevoz metamfetamina ka Evropi. Ovaj proizvod, kao i kokain, može biti sakriven u prahu (talk), tečnosti ili hrani – pokazuju podaci OFAST-a.
Laboratorije sintetičkih droga na evropskom kontinentu
Prema procjenama francuskih istražnih službi, koliki je danas značaj balkanskih kriminalnih mreža u lancima transporta kokaina iz Latinske Amerike ka evropskom tržištu?
Smatra se da su balkanski karteli povezani sa transportom, finansiranjem i dolaskom skoro polovine uvoza kokaina koji se pomorskim putem obavlja u Evropi. Što se tiče kanabisa, Sjeverna Makedonija i Albanija su razvile industrijsku proizvodnju. Infiltracija organizovanog kriminala primjetna je u Sjevernoj Makedoniji, gdje se dio proizvodnje preusmjerava za snabdijevanje ilegalnog tržišta. U Albaniji je rizik od umiješanosti organizovanog kriminala koji djeluje shodno ukazanim prilikama sasvim izvjestan. Po pitanju sintetičkih droga, iako brojni indeksi otkrivaju da proizvodnja raste, količine je teško procijeniti zbog raznolikosti proizvodnih procesa, legalnosti takozvanih prekursora (koji ulaze u sastav sintetičkih droga) i fragmentacije proizvodnje u brojnim tajnim laboratorijama. Laboratorije se nalaze uglavnom na evropskom kontinentu (Holandija, Njemačka, Poljska, Mađarska, Češka, Belgija…): 48 laboratorija MDMA, 108 laboratorija amfetamina, 242 laboratorije metamfetamina i 29 laboratorija katinona prijavljeno je u 2022. godini. Proizvodnja se profesionalizuje uz podršku meksičkih hemičara.
Foto: OFAST
